Dyrektywa DAC8 - koniec anonimowości w świecie kryptoaktywów i przejście do ścisłej kontroli fiskalnej

Zespół CASP

Uwagi ogólne

W ciągu ostatnich dziesięciu lat rynek kryptoaktywów gwałtownie zyskał na znaczeniu oraz zwiększył swoją kapitalizację. Jednocześnie zdecentralizowany charakter tego rynku i alternatywnych środków płatniczych znacznie utrudniał administracjom podatkowym państw członkowskich zapewnienie przestrzegania przepisów prawa podatkowego. Odpowiedzią na te wyzwania jest unijna dyrektywa 2023/2226 (tzw. DAC8), zmieniająca wcześniejsze przepisy o współpracy administracyjnej. Dokument ten modyfikuje architekturę rynku, odchodząc od idei anonimowego blockchaina na rzecz pełnej transparentności.

Charakter i cel regulacji DAC8

Nadrzędnym celem dyrektywy jest zwalczanie oszustw podatkowych, uchylania się od opodatkowania oraz unikania opodatkowania, które na szczeblu globalnym i unijnym stanowią poważne wyzwanie. Mechanizm wprowadzony przez DAC8 opiera się na automatycznej wymianie informacji między organami podatkowymi państw członkowskich. Aby to osiągnąć, dyrektywa nakłada na dostawców usług w zakresie kryptoaktywów obowiązki w zakresie gromadzenia i weryfikowania informacji o użytkownikach oraz realizowanych przez nich transakcjach. Przepisy te mają objąć zarówno działalność transgraniczną, jak i krajową, gwarantując równe szanse na rynku wewnętrznym.

Podsumowanie kluczowych wniosków wynikających z dyrektywy

Analiza tekstu dyrektywy pozwala wyodrębnić najważniejsze zasady prawnopodatkowe kształtujące nowy reżim dla kryptoaktywów:

· szeroka definicja kryptoaktywów - prawo definiuje kryptoaktywo jako cyfrowe odzwierciedlenie wartości lub prawa, które da się przenosić i przechowywać w formie elektronicznej z wykorzystaniem technologii rozproszonego rejestru. Warto jednak zaznaczyć, że pojęcie raportowanego kryptoaktywa wyklucza cyfrowe waluty banku centralnego (CBDC) oraz pieniądz elektroniczny,

· rygorystyczne obowiązki raportowe CASP - raportujący dostawcy usług w zakresie kryptoaktywów zostali zobligowani do wdrożenia procedur należytej staranności oraz wypełniania obowiązków sprawozdawczych. Dotyczy to nie tylko podmiotów posiadających stosowne zezwolenia w Unii, ale również innych operatorów kryptoaktywów świadczących usługi na rzecz unijnych rezydentów,

· szczegółowy zakres przekazywanych danych - dostawcy muszą gromadzić i przekazywać organom skarbowym  dokładne dane użytkowników, obejmujące imię, nazwisko, adres, państwo rezydencji, datę i miejsce urodzenia oraz NIP. W kontekście samych transakcji raportowaniu podlega m.in. łączna kwota brutto oraz liczba jednostek w przypadku wymiany kryptoaktywów na walutę tradycyjną, a także rzeczywista wartość rynkowa transferów między różnymi kryptoaktywami. 

Uwagi, zastrzeżenia i ryzyka z perspektywy inwestorów oraz instytucji

Wejście w życie dyrektywy DAC8 niesie za sobą bezprecedensowe konsekwencje praktyczne, wymuszając całkowitą zmianę podejścia do rozliczeń podatkowych z handlu kryptowalutami:

· koniec iluzji anonimowości i rola NIP - numer identyfikacji podatkowej (NIP) stał się kluczowym narzędziem dla państw członkowskich do przyporządkowywania informacji do właściwych podatników. Państwa członkowskie muszą wprowadzić wymóg zgłaszania numerów NIP, co oznacza, że organy skarbowe otrzymają gotowe, zidentyfikowane profile inwestorów,

· ścisłe monitorowanie portfeli zewnętrznych - przepisy nakazują również raportowanie transferów dokonywanych na adresy rozproszonego rejestru, co do których nie ma informacji, by były powiązane z inną instytucją finansową. Utrudnia to ukrywanie aktywów na tzw. prywatnych portfelach,

· długotrwała retencja danych i sankcje - informacje wymieniane między państwami członkowskimi będą przechowywane przez organy co najmniej pięć lat od daty ich otrzymania, a same podmioty raportujące muszą prowadzić i przechowywać dokumentację dowodową przez pięć do dziesięciu lat. W przypadku naruszenia obowiązków przewidziano konieczność wdrożenia skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających sankcji.

Podsumowanie

Dla przeciętnego inwestora wdrożenie dyrektywy DAC8 oznacza koniec anonimowości. Administracje skarbowe przestaną być uzależnione od dobrowolnych i często niepełnych deklaracji podatników. Zamiast tego zyskają zautomatyzowany, bezpośredni wgląd w pełną historię operacji, w tym wymian na linii fiat-krypto oraz transferów na portfele zewnętrzne. Ignorowanie tych zmian i próby zatajenia zysków z rynku kryptowalut to obecnie istotne ryzyko. System wymiany informacji dotyczący kryptowalut zostaje w ten sposób uszczelniony i oparty na twardych danych.