Koniec sankcji za płatność poza białą listą - deregulacja kosztów w PIT i CIT

Magdalena Milejska - Zespół CASP

Uwagi ogólne

21.7.2026 r. Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy zmieniającej przepisy o podatku dochodowym od osób fizycznych i podatku dochodowym od osób prawnych. Projekt UDER107 stanowi część pakietu deregulacyjnego i przewiduje m.in. uchylenie sankcji dotyczących kosztów uzyskania przychodów przy nieprawidłowym sposobie zapłaty za fakturę.

Zmiana obejmuje płatności dotyczące transakcji o wartości przekraczającej 15 000 zł, dokonywane na rzecz czynnego podatnika VAT. Obecnie wydatek nie może zostać zaliczony do kosztów podatkowych w części, w której zapłata została przelana na rachunek niewskazany w wykazie podatników VAT albo dokonana z pominięciem obowiązkowego mechanizmu podzielonej płatności.

Projekt znosi te konsekwencje na gruncie PIT i CIT. Nie oznacza to jednak likwidacji białej listy ani mechanizmu podzielonej płatności. Oba rozwiązania pozostaną elementami systemu VAT, a naruszenie związanych z nimi obowiązków może nadal wywoływać inne skutki prawne.

Charakter i cel projektowanych zmian

Celem regulacji jest ograniczenie sytuacji, w których błąd dotyczący sposobu dokonania płatności wpływa na rozliczenie podatku dochodowego, mimo że sam wydatek pozostaje związany z działalnością gospodarczą i spełnia ogólne przesłanki kosztu uzyskania przychodów.

Obecny mechanizm powoduje, że przedsiębiorca może utracić prawo do rozpoznania kosztu wyłącznie z powodu przelewu na niewłaściwy rachunek albo pominięcia MPP. Jeżeli wydatek został już ujęty w kosztach, konieczne jest ich zmniejszenie, a przy braku takiej możliwości – odpowiednie zwiększenie przychodów.

Po zmianie sposób zapłaty nie będzie samodzielną podstawą wyłączenia wydatku z kosztów w PIT albo CIT. Projekt rozdziela tym samym skutki w podatkach dochodowych od obowiązków służących zabezpieczeniu rozliczeń VAT.

Analiza kluczowych zmian normatywnych

Projekt przewiduje następujące rozwiązania:

• uchylenie sankcji dotyczącej białej listy - zapłata na rachunek niewskazany w wykazie podatników VAT nie pozbawi podatnika prawa do zaliczenia wydatku do kosztów uzyskania przychodów,
• uchylenie sankcji związanej z MPP - pominięcie mechanizmu podzielonej płatności nie spowoduje wyłączenia wydatku z kosztów w PIT albo CIT,
• brak korekty kosztów - podatnik nie będzie zobowiązany do zmniejszenia kosztów albo zwiększenia przychodów wyłącznie z powodu zastosowania niewłaściwego rachunku lub sposobu płatności,
• zachowanie ogólnych warunków kosztu - wydatek nadal będzie musiał pozostawać w związku z osiąganiem przychodów albo zachowaniem lub zabezpieczeniem ich źródła oraz nie może znajdować się w ustawowym katalogu wydatków niestanowiących kosztów,
• utrzymanie sankcji za płatność gotówkową - projekt nie znosi ograniczenia dotyczącego transakcji między przedsiębiorcami o wartości przekraczającej 15 000 zł, jeżeli zapłata została dokonana bez pośrednictwa rachunku płatniczego,
• skutki dla środków trwałych - sposób zapłaty na rachunek spoza wykazu albo bez zastosowania MPP nie będzie powodował wyłączenia z kosztów odpisów dotyczących nabytych lub wytworzonych środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych,
• pozostawienie innych mechanizmów ochronnych - biała lista, zawiadomienie ZAW-NR oraz mechanizm podzielonej płatności nadal będą miały znaczenie przy ocenie skutków na gruncie VAT i Ordynacji podatkowej.

Projekt obejmuje również zmiany dotyczące informacji TPR, korekt cen transferowych i odpowiedzialności za wadliwą lokalną dokumentację cen transferowych. Uchylenie sankcji za sposób zapłaty jest więc jednym z elementów szerszego pakietu deregulacyjnego.

Uwagi, zastrzeżenia i ryzyka systemowe

Dla podatników problematyczne mogą być przede wszystkim:

• ryzyko utożsamienia zmiany z likwidacją białej listy - wykaz podatników VAT pozostanie w systemie i nadal będzie służył weryfikacji kontrahentów oraz ich rachunków,
• ryzyko odpowiedzialności solidarnej - zapłata na rachunek spoza wykazu może nadal prowadzić do odpowiedzialności za zaległości sprzedawcy w części dotyczącej VAT, jeżeli podatnik nie skorzysta z przewidzianego zabezpieczenia,
• ryzyko sankcji w VAT za pominięcie MPP - brak obowiązkowej podzielonej płatności może nadal skutkować dodatkowym zobowiązaniem podatkowym i odpowiedzialnością karną skarbową,
• ryzyko płatności gotówkowych - utrzymane zostanie ograniczenie kosztów przy zapłacie bez pośrednictwa rachunku płatniczego za transakcję przekraczającą ustawowy limit,
• ryzyko błędnej kwalifikacji transakcji - konieczne pozostanie ustalenie, czy kontrahent jest czynnym podatnikiem VAT, czy transakcja podlega obowiązkowemu MPP oraz czy jej wartość przekracza 15 000 zł,
• ryzyko przedwczesnego stosowania nowych zasad - do czasu uchwalenia i wejścia ustawy w życie obowiązują dotychczasowe ograniczenia w PIT i CIT,
• ryzyko zaniedbania procedur wewnętrznych - brak sankcji kosztowej nie oznacza, że przedsiębiorcy mogą zrezygnować z kontroli rachunków, faktur i komunikatów przelewów.

Projekt usuwa jeden z najbardziej dotkliwych skutków błędów płatniczych: utratę kosztu w podatku dochodowym. Nie zmienia jednak obowiązków związanych z bezpieczeństwem rozliczeń VAT. Po wejściu nowych przepisów zapłata na rachunek spoza białej listy albo bez zastosowania MPP może pozostać podatkowo ryzykowna, nawet jeżeli nie wpłynie już na wysokość kosztów w PIT lub CIT. Procedury weryfikacji rachunków i sposobu płatności nadal będą więc potrzebne, choć ich znaczenie przesunie się z podatków dochodowych na VAT i odpowiedzialność za rozliczenia kontrahenta.