OECD Tax Policy Reforms 2026 – państwa szukają równowagi między inwestycjami a dochodami

budżetowymi

Zespół CASP

W dniu 8 września 2026 r. OECD opublikowała jedenaste wydanie raportu „Tax Policy Reforms”, przedstawiającego porównawczy obraz zmian w polityce podatkowej na świecie. Tegoroczna edycja obejmuje reformy wprowadzone lub ogłoszone w 2025 r. w 92 jurysdykcjach należących do OECD/G20 Inclusive Framework on BEPS, w tym we wszystkich państwach OECD. Raport pokazuje, że po kilku latach względnie podobnych reakcji państw na pandemię i kryzys energetyczny polityka podatkowa ponownie zaczyna wyraźnie różnicować się pomiędzy poszczególnymi krajami. 

Wspólnym mianownikiem pozostaje jednak rosnąca presja na finanse publiczne. Zadłużenie publiczne w wielu państwach utrzymuje się powyżej poziomów sprzed pandemii, a wyższe stopy procentowe zwiększyły koszty jego obsługi. Jednocześnie rosną wydatki związane ze starzeniem się społeczeństw, ochroną socjalną, transformacją gospodarczą, inwestycjami publicznymi oraz bezpieczeństwem i obronnością. OECD zwraca uwagę, że choć potrzeby fiskalne rosną, działania bezpośrednio ukierunkowane na zwiększenie dochodów podatkowych pozostają relatywnie ograniczone. 

W efekcie jednym z głównych motywów reform pozostaje próba pogodzenia dwóch celów: wspierania wzrostu i inwestycji oraz stopniowego zwiększania dochodów publicznych. W obszarze podatku dochodowego od osób fizycznych państwa nadal stosują rozwiązania mające chronić gospodarstwa domowe o niskich i średnich dochodach przed skutkami wcześniejszego wzrostu cen.

Jednocześnie część reform ma charakter progresywny i obejmuje podwyższanie najwyższych stawek PIT lub zmiany w opodatkowaniu dochodów kapitałowych. 

Coraz wyraźniejszym elementem konkurencji podatkowej są również instrumenty skierowane do konkretnych grup podatników. OECD odnotowuje znaczną liczbę reform zmniejszających podstawę opodatkowania w celu przyciągnięcia wysoko wykwalifikowanych pracowników, zamożnych osób fizycznych lub obywateli przebywających za granicą. Jednocześnie w części państw ograniczano opodatkowanie dochodów z samozatrudnienia. Pokazuje to, że konkurencja podatkowa coraz częściej dotyczy nie tylko lokalizacji przedsiębiorstw i kapitału, ale również mobilnych osób fizycznych i specjalistów. 

Odmienny kierunek widoczny jest w składkach na ubezpieczenia społeczne. OECD wskazuje na utrzymujący się trend poszerzania podstawy ich wymiaru oraz podnoszenia stawek. Zmiany te mają związek przede wszystkim z długoterminową presją demograficzną i rosnącymi kosztami finansowania systemów zabezpieczenia społecznego. Dane dotyczące wpływów za 2024 r. wskazują już na wzrost dochodów ze składek w większości państw, dla których dostępne są odpowiednie dane, choć OECD zaznacza, że jest jeszcze zbyt wcześnie na pełną ocenę efektów tych zmian. 

Szczególnie interesująco wygląda sytuacja w podatku dochodowym od osób prawnych. Średnia łączna stawka CIT pozostaje stabilna już trzeci rok z rzędu. Liczba państw podnoszących i obniżających stawki była w 2025 r. zbliżona, przy czym podwyżki były przeciętnie większe niż obniżki. Oznacza to, że wieloletni trend systematycznego obniżania nominalnych stawek CIT wyraźnie osłabł.

Jednocześnie państwa coraz częściej wykorzystują inne instrumenty do wspierania inwestycji, zwłaszcza ulgi i preferencje związane z badaniami i rozwojem, nowymi technologiami oraz sektorami uznawanymi za strategiczne. 

Towarzyszy temu rozwój podatków sektorowych. OECD odnotowuje dalsze rozszerzanie dodatkowych obciążeń nakładanych na określone branże, przede wszystkim banki i instytucje finansowe, ale również inne sektory uznawane za szczególnie rentowne. Część tych danin ma charakter czasowy i przyjmuje postać dodatkowego podatku od określonych rodzajów dochodu lub surtax doliczanego do standardowego CIT. W niektórych państwach motywem ich wprowadzania były rosnące potrzeby budżetowe, w tym większe wydatki na obronność. 

W podatkach konsumpcyjnych szczególne znaczenie nadal ma cyfryzacja gospodarki. Kolejne jurysdykcje rozszerzały obowiązki w zakresie poboru VAT na zagranicznych dostawców oraz platformy internetowe. Równolegle państwa modyfikowały stawki obniżone oraz zakres towarów i usług nimi objętych. W części przypadków dochodziło do konsolidacji preferencyjnych stawek VAT, co miało uprościć system, lepiej ukierunkować wsparcie, a niekiedy także zwiększyć wpływy podatkowe. 

Wyraźny trend w 2025 r. dotyczył również podatków akcyzowych i innych danin związanych ze zdrowiem. Podwyżki podatków od wyrobów tytoniowych należały do najczęściej stosowanych działań zwiększających obciążenia podatkowe. Coraz częściej obejmowano nimi nowe produkty tytoniowe i nikotynowe. Wzrosła również liczba reform dotyczących podatków od alkoholu i napojów słodzonych. Pokazuje to dalsze wykorzystywanie systemu podatkowego nie tylko jako źródła dochodów, lecz również jako instrumentu kształtowania zachowań konsumentów. 

Podobne napięcie widoczne jest w podatkach środowiskowych. Z jednej strony kolejne państwa podnosiły stawki podatków węglowych lub rozszerzały mechanizmy carbon pricing. Z drugiej – część z nich obniżała podatki od paliw i energii w odpowiedzi na presję kosztową oraz obawy o konkurencyjność. W transporcie nadal utrzymuje się względna preferencja podatkowa dla pojazdów niskoemisyjnych i elektrycznych, choć w części jurysdykcji korzyści te są stopniowo ograniczane w związku z upowszechnieniem nowych technologii i potrzebą ochrony dochodów budżetowych. 

Na tym tle wyraźnie zmienia się także podejście do podatków majątkowych. Reformy w tym obszarze pozostają rzadsze niż w PIT, CIT czy VAT, ale w 2025 r. były częściej niż wcześniej projektowane z myślą o zwiększaniu dochodów. Dotyczyło to przede wszystkim okresowych podatków od nieruchomości. Jednocześnie utrzymywano lub wprowadzano rozwiązania osłonowe dla gospodarstw domowych w odpowiedzi na wysokie ceny nieruchomości i koszty najmu. Zmiany dotyczące podatków od majątku netto pozostawały natomiast stosunkowo ograniczone. 

Obraz wyłaniający się z „Tax Policy Reforms 2026” nie wskazuje zatem na jeden dominujący kierunek reform. Państwa nie wracają po prostu do podnoszenia podatków w odpowiedzi na pogorszenie sytuacji fiskalnej, ale nie kontynuują również wcześniejszego modelu szerokiej konkurencji opartej na obniżaniu stawek. Coraz częściej stosują bardziej selektywne rozwiązania: zachęty dla wybranych inwestycji i grup podatników, dodatkowe obciążenia dla określonych sektorów, poszerzanie baz składkowych, cyfryzację poboru VAT oraz podatki służące realizacji celów zdrowotnych i środowiskowych.

Raport OECD pokazuje tym samym, że współczesna polityka podatkowa w coraz większym stopniu staje się narzędziem równoważenia kilku konkurujących ze sobą celów. Państwa muszą jednocześnie finansować rosnące wydatki, wspierać inwestycje i produktywność, zachować konkurencyjność międzynarodową oraz reagować na wyzwania demograficzne, środowiskowe i technologiczne. „Tax Policy Reforms 2026” pokazuje, że odpowiedzią na te wyzwania nie jest jeden wspólny model reformy podatkowej, lecz coraz bardziej zróżnicowane i celowane wykorzystanie poszczególnych elementów systemu podatkowego.

Źródło w linku