Osobiste Konta Inwestycyjne - nowa preferencja podatkowa dla oszczędzających?

Zespół CASP

Uwagi ogólne

Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o Osobistych Kontach Inwestycyjnych. Planowany termin wejścia w życie przepisy to 1 stycznia 2027 r. Przepisy mają wprowadzić preferencyjny model opodatkowania oszczędności oraz inwestycji osób fizycznych.

OKI mają umożliwiać lokowanie środków m.in. w akcje, jednostki uczestnictwa funduszy inwestycyjnych, lokaty bankowe oraz skarbowe obligacje oszczędnościowe. Projekt zakłada odejście od standardowego modelu opodatkowania dochodów kapitałowych tzw. podatkiem Belki w odniesieniu do aktywów zgromadzonych na OKI.

Preferencja nie oznacza jednak pełnej podatkowej neutralności. Konstrukcja OKI opiera się na zwolnieniu do określonych limitów oraz na podatku od wartości aktywów. Z tego względu nowe rozwiązanie wymaga analizy nie tylko inwestycyjnej, ale również podatkowej.

Charakter i cel projektowanych rozwiązań

Celem OKI jest zachęcenie osób fizycznych do długoterminowego oszczędzania i inwestowania. Projekt zakłada, że dochody oraz przychody osiągane z aktywów zgromadzonych na takim koncie nie będą objęte klasycznym podatkiem od zysków kapitałowych.

W zamian aktywa zgromadzone na OKI mają podlegać podatkowi od wartości aktywów. Zwolnienie ma obejmować aktywa inwestycyjne do kwoty 100 tys. zł. W przypadku aktywów oszczędnościowych, takich jak lokaty bankowe albo skarbowe obligacje oszczędnościowe, limit zwolnienia ma wynosić 25 tys. zł.

Stawka podatku od wartości aktywów ma być powiązana ze stopą referencyjną NBP. Według założeń projektu będzie wynosić 19% wartości tej stopy obowiązującej 31 października roku poprzedzającego rok podatkowy. Dla 2027 r. wskazano stawkę 0,85%.

Analiza kluczowych zmian normatywnych

Projekt wprowadza następujące rozwiązania:

• utworzenie nowego rodzaju rachunku - OKI będzie dobrowolnym kontem prowadzonym przez instytucje finansowe, w tym banki, domy maklerskie, fundusze inwestycyjne, zakłady ubezpieczeń oraz dobrowolne fundusze emerytalne,
• możliwość posiadania więcej niż jednego OKI - jedna osoba będzie mogła zawrzeć więcej niż jedną umowę o prowadzenie konta, co może mieć znaczenie przy kontroli limitów zwolnienia,
• zwolnienie dochodów i przychodów z podatku Belki - dochody z aktywów zgromadzonych na OKI, np. odsetki albo dywidendy, mają nie podlegać standardowemu opodatkowaniu dochodów kapitałowych,
• wprowadzenie podatku od wartości aktywów - preferencja nie będzie oparta wyłącznie na zwolnieniu, lecz na zastąpieniu jednego modelu opodatkowania innym mechanizmem,
• zróżnicowanie limitów zwolnienia - pełniejsze zwolnienie ma dotyczyć aktywów inwestycyjnych, natomiast niższy limit przewidziano dla aktywów oszczędnościowych,
• planowaną waloryzację limitów - od 2030 r. wartość aktywów zwolnionych z opodatkowania ma być waloryzowana o wskaźnik inflacji z pierwszych trzech kwartałów poprzedniego roku.

Projektowana preferencja ma więc charakter mieszany. Z jednej strony ogranicza znaczenie podatku od zysków kapitałowych, z drugiej wprowadza daninę zależną od wartości aktywów, niezależną od faktycznie osiągniętego zysku.

Uwagi, zastrzeżenia i ryzyka systemowe

Z perspektywy podatników szczególnego znaczenia nabierają następujące ryzyka:

• ryzyko interpretacji zwolnienia - OKI nie oznacza całkowitego braku opodatkowania, ponieważ po przekroczeniu limitów pojawi się podatek od wartości aktywów,
• ryzyko podatku mimo braku zysku - podatek od wartości aktywów może być należny także wtedy, gdy inwestycja nie przyniosła realnego dochodu albo jej wynik jest słabszy od oczekiwanego,
• ryzyko przekroczenia limitów - przy posiadaniu więcej niż jednego OKI konieczne będzie monitorowanie łącznej wartości aktywów objętych preferencją,
• ryzyko błędnej kwalifikacji aktywów - odmienne limity dla aktywów inwestycyjnych i oszczędnościowych mogą powodować spory o właściwe przypisanie danego instrumentu do jednej z kategorii,
• ryzyko zmienności stawki podatku - powiązanie podatku ze stopą referencyjną NBP oznacza, że rzeczywiste obciążenie może zmieniać się wraz z polityką pieniężną,
• ryzyko marketingowego uproszczenia produktu - instytucje finansowe mogą przedstawiać OKI jako rachunek „bez podatku Belki”, choć konstrukcja podatkowa będzie bardziej złożona.

Najważniejsza pułapka polega na tym, że OKI nie powinno być traktowane jako proste zwolnienie podatkowe. Projekt przewiduje jedynie zmianę sposobu opodatkowania z podatku od dochodu kapitałowego na podatek od wartości aktywów z limitami zwolnienia zależnymi od rodzaju inwestycji. Dla części oszczędzających może to być rozwiązanie korzystne, zwłaszcza przy wyższych stopach zwrotu. Dla innych istotne będzie to, że obciążenie może pojawić się także wtedy, gdy sama inwestycja nie wygeneruje oczekiwanego zysku.