OECD analizuje pierwsze skutki globalnego podatku minimalnego dla przedsiębiorstw międzynarodowych

Zespół CASP

Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) opublikowała nowe opracowanie poświęcone pierwszym efektom funkcjonowania globalnego podatku minimalnego (Global Minimum Tax – GMT). Dokument „MNE Responses to the Global Minimum Tax” stanowi jedną z pierwszych prób empirycznej oceny zachowań przedsiębiorstw wielonarodowych po rozpoczęciu stosowania zasad Pillar Two, które od 2024 r. stopniowo wdrażane są przez kolejne jurysdykcje. Opracowanie wpisuje się w szersze działania OECD mające na celu monitorowanie skutków reformy międzynarodowego systemu podatkowego oraz ocenę jej wpływu na decyzje inwestycyjne i strukturę działalności grup międzynarodowych.

Globalny podatek minimalny stanowi jeden z dwóch filarów reformy wypracowanej w ramach OECD/G20 Inclusive Framework. Jego podstawowym celem jest ograniczenie zjawiska przenoszenia zysków do jurysdykcji o niskim poziomie opodatkowania poprzez zapewnienie minimalnego efektywnego poziomu opodatkowania dużych grup kapitałowych osiągających skonsolidowane przychody przekraczające 750 mln euro rocznie. Wprowadzenie tych zasad oznacza jedną z największych zmian w międzynarodowym opodatkowaniu przedsiębiorstw od kilkudziesięciu lat, dlatego szczególne znaczenie ma obserwacja faktycznych reakcji podatników na nowe regulacje.

Autorzy opracowania wykorzystali dane dotyczące przedsiębiorstw objętych zakresem stosowania Pillar Two oraz porównali ich zachowania z podmiotami pozostającymi poza zakresem nowych regulacji. Zastosowane podejście pozwoliło na przeprowadzenie pierwszej empirycznej oceny wpływu globalnego podatku minimalnego na decyzje przedsiębiorstw dotyczące lokalizacji zysków oraz działalności gospodarczej. OECD podkreśla, że analiza ma charakter wstępny, ponieważ opiera się na pierwszych dostępnych danych po rozpoczęciu stosowania nowych zasad, jednak już obecnie pozwala sformułować istotne obserwacje dotyczące funkcjonowania reformy.

Wyniki badania wskazują przede wszystkim na ograniczenie skali przenoszenia zysków do jurysdykcji o bardzo niskim opodatkowaniu. OECD nie znajduje natomiast dowodów na wystąpienie negatywnych skutków dla poziomu zatrudnienia ani wielkości inwestycji realizowanych przez przedsiębiorstwa objęte nowymi regulacjami. Oznacza to, że w pierwszym okresie obowiązywania globalnego podatku minimalnego obserwowany jest wzrost efektywności opodatkowania przy jednoczesnym braku wyraźnych oznak ograniczania działalności gospodarczej przez przedsiębiorstwa wielonarodowe. Wyniki te pozostają zgodne z wcześniejszymi założeniami reformy, zgodnie z którymi ograniczenie agresywnego planowania podatkowego nie powinno prowadzić do istotnego pogorszenia warunków prowadzenia działalności gospodarczej.

OECD zwraca jednocześnie uwagę, że proces dostosowywania się przedsiębiorstw do nowych regulacji będzie miał charakter długofalowy. Zmiany w strukturach grup kapitałowych, modelach finansowania czy lokalizacji działalności mogą następować stopniowo i będą wymagały dalszej obserwacji. Z tego względu przedstawione opracowanie należy traktować jako pierwszy etap szerszego programu monitorowania skutków ekonomicznych wdrażania Pillar Two. Kolejne analizy będą mogły uwzględniać dłuższy okres funkcjonowania nowych regulacji oraz większą liczbę państw stosujących globalny podatek minimalny.

Publikacja ma znaczenie nie tylko z perspektywy oceny samej reformy OECD, lecz również dla dalszych prac nad międzynarodową polityką podatkową. Dotychczas dyskusja dotycząca globalnego podatku minimalnego koncentrowała się przede wszystkim na projektowaniu przepisów oraz ich wdrażaniu przez poszczególne państwa. Obecnie coraz większego znaczenia nabiera analiza rzeczywistych efektów gospodarczych nowych regulacji oraz ich wpływu na zachowania przedsiębiorstw. Tego rodzaju badania mogą stanowić istotne źródło wiedzy dla państw uczestniczących w Inclusive Framework oraz dla administracji podatkowych odpowiedzialnych za ocenę skuteczności przyjętych rozwiązań.

Opublikowane opracowanie pokazuje również zmianę charakteru debaty dotyczącej reformy międzynarodowego opodatkowania przedsiębiorstw. Po kilku latach prac legislacyjnych i uzgadniania wspólnych standardów coraz większy nacisk kładziony jest na analizę efektów wdrożenia oraz ocenę, czy globalny podatek minimalny rzeczywiście ogranicza zjawisko erozji podstawy opodatkowania i przenoszenia zysków, nie wywołując jednocześnie negatywnych konsekwencji dla inwestycji i aktywności gospodarczej. W tym kontekście najnowsza publikacja OECD stanowi ważny etap przechodzenia od projektowania reform do ich systematycznej ewaluacji opartej na danych empirycznych.