Uproszczenia w VAT dla przedsiębiorców - mniej obowiązków, ale nie mniej kontroli

Zespół CASP

Uwagi ogólne

Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy zmieniającej przepisy o podatku od towarów i usług oraz zasady ewidencji i identyfikacji podatników. Projekt ma uprościć część obowiązków administracyjnych w VAT, ograniczyć wybrane wymogi sprawozdawcze oraz doprecyzować regulacje, które w praktyce budziły wątpliwości.

Zmiany nie mają jednak charakteru wyłącznie deregulacyjnego. Obok uproszczeń przewidziano rozwiązania wzmacniające bezpieczeństwo systemu VAT, w tym szerszą możliwość sprawdzania statusu podatnika oraz zmiany dotyczące wybranych obszarów obrotu towarowego.

Zasadnicza część przepisów ma wejść w życie 1 października 2026 r. Część rozwiązań została jednak rozłożona w czasie i ma obowiązywać od późniejszych dat, m.in. od 1 stycznia 2027 r., 1 lipca 2027 r. oraz 1 lipca 2028 r.

Charakter i cel nowych rozwiązań

Celem projektu jest ograniczenie obowiązków, które mają charakter techniczny albo informacyjny, a nie zawsze przekładają się na realne zwiększenie bezpieczeństwa poboru podatku. Dotyczy to zwłaszcza wybranych danych wykazywanych w JPK_VAT, informacji o spisie z natury oraz niektórych obowiązków związanych z transakcjami wewnątrzunijnymi.

Projekt wpisuje się w szerszy kierunek upraszczania rozliczeń podatkowych. Nie oznacza jednak odejścia od kontroli opartej na danych. Administracja skarbowa nadal będzie dysponowała narzędziami pozwalającymi weryfikować status podatników, historię rejestracji VAT, prawidłowość transakcji oraz zgodność rozliczeń z informacjami przekazywanymi w systemach elektronicznych.

Znaczenie zmian polega więc raczej na przesunięciu ciężaru z części obowiązków formalnych na jakość danych, procedury księgowe i prawidłową kwalifikację transakcji.

Analiza kluczowych zmian normatywnych

Projekt przewiduje w szczególności:

• zniesienie obowiązku składania odrębnej informacji o spisie z natury - dane te mają wynikać z rozliczenia VAT, bez konieczności dodatkowego zawiadomienia,
• ograniczenie zakresu danych wykazywanych w JPK_VAT - projekt przewiduje rezygnację z części informacji dotyczących m.in. zakupów od podatników spoza terytorium Polski oraz nabyć zwolnionych z VAT,
• likwidację obowiązku zapłaty VAT w terminie 14 dni przy wewnątrzwspólnotowym nabyciu środka transportu - rozwiązanie ma uprościć rozliczenia przy tego rodzaju transakcjach,
• ograniczenie naliczania odsetek przy imporcie - w określonych sytuacjach opóźnienie w zapłacie VAT od importu nie ma automatycznie obciążać podatnika, jeżeli nie wynika z jego winy,
• wprowadzenie tzw. składu VAT - rozwiązanie ma uprościć rozliczenia w międzynarodowym obrocie towarami,
• możliwość sprawdzania statusu podatnika VAT do 5 lat wstecz - zmiana może mieć znaczenie przy weryfikacji kontrahentów i ocenie ryzyka transakcji,
• rozwój elektronicznej odprawy TAX FREE - projekt przewiduje dalszą cyfryzację procedury zwrotu VAT podróżnym,
• doprecyzowanie zasad dotyczących systemu kaucyjnego - zmiany mają ograniczyć wątpliwości związane z rozliczaniem VAT od kaucji.

Projekt obejmuje również zmiany dostosowujące polskie przepisy do orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w tym w zakresie statusu podatników oraz prawa do odliczenia VAT.

Uwagi, zastrzeżenia i ryzyka systemowe

Z perspektywy przedsiębiorców szczególnego znaczenia nabierają następujące ryzyka:

• ryzyko etapowego wejścia w życie zmian - nie wszystkie rozwiązania będą obowiązywać od tej samej daty, dlatego konieczne będzie oddzielne monitorowanie poszczególnych terminów,
• ryzyko błędnego dostosowania systemów księgowych - zmiany w JPK_VAT, TAX FREE, składzie VAT i rozliczeniach importowych mogą wymagać aktualizacji procedur oraz oprogramowania,
• ryzyko nadmiernego uproszczenia interpretacji - ograniczenie wybranych obowiązków nie oznacza mniejszej odpowiedzialności za prawidłowe rozliczenie podatku,
• ryzyko kontrahenckie - możliwość sprawdzania statusu podatnika VAT w dłuższym okresie może zwiększyć znaczenie dokumentowania należytej staranności,
• ryzyko błędnej kwalifikacji transakcji - doprecyzowanie przepisów dotyczących importu, kaucji, zwolnień i odliczeń może wymagać weryfikacji dotychczasowej praktyki rozliczeniowej.

Projekt upraszcza część obowiązków w VAT, ale nie zmienia podstawowej logiki tego podatku. Przedsiębiorcy zyskają mniej formalności w wybranych obszarach, jednak rozliczenia pozostaną silnie powiązane z systemami elektronicznymi, jakością danych i weryfikacją kontrahentów. W praktyce największe znaczenie będzie miało nie samo usunięcie pojedynczych obowiązków, lecz prawidłowe wdrożenie zmian w księgowości, systemach sprzedażowych i procedurach kontroli transakcji.