Darowizny dla powodzian bez podatku do końca 2026 r. - zwolnienie zależy od wykorzystania środków

Magdalena Milejska - Zespół CASP

Uwagi ogólne

16.6.2026 r. weszła w życie ustawa zmieniająca zasady opodatkowania darowizn przeznaczonych na usuwanie skutków powodzi z 2024 r. Nowelizacja wprowadza czasowe zwolnienie z podatku od spadków i darowizn, związane ze sposobem wykorzystania otrzymanego majątku.

Zwolnienie obejmuje darowizny przeznaczone do 31.12.2026 r. na usuwanie skutków powodzi na terenie gmin wskazanych w przepisach wydanych na podstawie tzw. ustawy powodziowej. Nie wystarcza więc samo otrzymanie darowizny przez osobę poszkodowaną. Decydujące jest jej faktyczne wykorzystanie na ustawowo określony cel.

Nowelizacja obejmuje również przypadki, w których postępowanie podatkowe rozpoczęło się wcześniej albo została już wydana ostateczna decyzja w sprawie podatku.

Charakter i cel nowego zwolnienia

Regulacja ma umożliwić wykorzystanie pełnej wartości pomocy otrzymanej przez osoby usuwające skutki powodzi, bez konieczności pomniejszania jej o podatek od spadków i darowizn.

Zwolnienie ma charakter epizodyczny i celowy. Ustawodawca nie zwalnia każdej darowizny otrzymanej przez mieszkańca obszaru powodziowego. Preferencja zależy od przeznaczenia jej na usuwanie skutków powodzi z 2024 r. oraz od lokalizacji na terenie gmin objętych szczególnymi rozwiązaniami powodziowymi.

Istotny jest również termin. Przedmiot darowizny musi zostać wykorzystany na właściwy cel najpóźniej do końca 2026 r.

Analiza kluczowych zmian normatywnych

Nowelizacja przewiduje następujące rozwiązania:

• zwolnienie z podatku - darowizna korzysta z preferencji w zakresie, w jakim do 31.12.2026 r. zostanie przeznaczona na usuwanie skutków powodzi z 2024 r. na wskazanym obszarze,
• opodatkowanie niewykorzystanej części - jeżeli do końca 2026 r. część darowizny nie zostanie przeznaczona na właściwy cel, obdarowany ma obowiązek złożyć zeznanie podatkowe do 31.1.2027 r.,
• zawieszenie postępowania - w sprawach wszczętych i niezakończonych przed wejściem ustawy w życie organ zawiesza postępowanie na wniosek obdarowanego, jeżeli zadeklaruje on wykorzystanie darowizny zgodnie z ustawą,
• przesunięcie terminu płatności - w określonych przypadkach, gdy termin zapłaty podatku jeszcze nie upłynął, może on zostać przesunięty do 31.1.2027 r.,
• możliwość zmiany ostatecznej decyzji - jeżeli darowizna została w całości lub części wykorzystana na usuwanie skutków powodzi, obdarowany może wystąpić o uchylenie albo zmianę wydanej wcześniej decyzji podatkowej w odpowiednim zakresie,
• szczególne zasady dla środków trwałych - do środka trwałego otrzymanego w ramach zwolnionej darowizny nie stosuje się wskazanych ograniczeń w zaliczaniu odpisów amortyzacyjnych do kosztów uzyskania przychodów w PIT.

Zwolnienie działa zatem proporcjonalnie. Jeżeli tylko część darowizny zostanie wykorzystana zgodnie z ustawą, pozostała część może podlegać opodatkowaniu.

Uwagi, zastrzeżenia i ryzyka systemowe

Dla obdarowanych problematyczne mogą być przede wszystkim:

• ryzyko niewłaściwego wykorzystania darowizny - preferencja jest związana z konkretnym celem, a nie z samym statusem osoby poszkodowanej przez powódź,
• ryzyko przekroczenia terminu - środki lub rzeczy powinny zostać przeznaczone na usuwanie skutków powodzi najpóźniej do 31.12.2026 r.,
• ryzyko częściowego opodatkowania - wykorzystanie jedynie części darowizny zgodnie z ustawą nie chroni automatycznie pozostałej części,
• ryzyko niedopełnienia obowiązku deklaracyjnego - niewykorzystanie darowizny w wymaganym zakresie powoduje obowiązek złożenia zeznania do 31.1.2027 r.,
• ryzyko dowodowe - przy ewentualnej kontroli znaczenie może mieć możliwość wykazania, na jaki cel i w jakim terminie wykorzystano otrzymane środki lub rzeczy,
• ryzyko przeoczenia uprawnienia w zakończonej sprawie - osoby, wobec których wydano już ostateczną decyzję podatkową, mogą skorzystać z mechanizmu jej zmiany albo uchylenia, jeżeli spełnią warunki przewidziane w ustawie.

Zwolnienie nie działa wyłącznie na podstawie faktu otrzymania pomocy po powodzi. Podatkowo istotne jest rzeczywiste wykorzystanie darowizny, jego zakres oraz dochowanie terminów. W przypadku pomocy częściowo niewykorzystanej do końca 2026 r. rozliczenie trzeba będzie więc rozdzielić na część objętą zwolnieniem i część podlegającą zasadom ogólnym.