Wyższa akcyza na alkohol od 2027 r. – polityka zdrowotna finansowana podatkiem

Magdalena Milejska - Zespół CASP

Uwagi ogólne

16.6.2026 r. w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów opublikowano projekt UD418 dotyczący podwyższenia stawek akcyzy na napoje alkoholowe w 2027 r. Projekt obejmuje również zmianę ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Planowana regulacja ma zmodyfikować obowiązującą akcyzową mapę drogową. Stawki na 2027 r. mają zostać podniesione do poziomu przewidzianego wcześniej w ustawie z 7.11.2025 r., która nie uzyskała podpisu Prezydenta. Projekt nie został jeszcze przyjęty przez Radę Ministrów. Termin jego przyjęcia zaplanowano na III lub IV kwartał 2026 r.

Zmiana ma objąć napoje alkoholowe i jednocześnie powiązać dodatkowe wpływy z akcyzy z finansowaniem ochrony zdrowia. Od 2027 r. dotacja podmiotowa dla Narodowego Funduszu Zdrowia ma zostać zwiększona o kwotę odpowiadającą dodatkowym środkom uzyskanym dzięki podwyżce.

Charakter i cel projektowanych zmian

Projekt łączy funkcję fiskalną akcyzy z jej funkcją pozafiskalną. Podwyższenie stawek ma zwiększyć dochody budżetowe, ale podstawowym uzasadnieniem regulacji jest ograniczenie ekonomicznej dostępności alkoholu i zmniejszenie skutków jego nadmiernego spożycia.

Ministerstwo Finansów wskazuje na wzrost siły nabywczej konsumentów. Według danych przywołanych w projekcie za przeciętne miesięczne wynagrodzenie można było w 2025 r. kupić więcej wódki, piwa i wina niż w 2021 r. Zdaniem projektodawcy oznacza to, że dotychczasowa mapa akcyzowa nie kompensuje w pełni wzrostu wynagrodzeń i wymaga korekty.

Nowym elementem jest bezpośrednie powiązanie podwyżki z nakładami na ochronę zdrowia. Wzrost dotacji dla NFZ ma odpowiadać dodatkowym wpływom wynikającym ze zwiększenia stawek akcyzy.

Analiza kluczowych zmian normatywnych

Projekt przewiduje następujące rozwiązania:

• podwyższenie stawek akcyzy w 2027 r. - zmianie mają ulec stawki dotyczące napojów alkoholowych objętych akcyzową mapą drogową,
• korektę dotychczasowej mapy akcyzowej - stawki na 2027 r. mają odpowiadać poziomom przewidzianym we wcześniejszej ustawie z 7.11.2025 r., która została zawetowana,
• zwiększenie dotacji dla NFZ - dodatkowe środki dla Funduszu mają odpowiadać wpływom uzyskanym dzięki podwyższeniu akcyzy,
• utrzymanie zdrowotnego uzasadnienia akcyzy - wyższe opodatkowanie ma służyć ograniczeniu dostępności ekonomicznej alkoholu, a nie wyłącznie zwiększeniu dochodów państwa,
• objęcie zmianą ustawy zdrowotnej - mechanizm finansowania NFZ wymaga równoległej nowelizacji przepisów o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych,
• planowane stosowanie nowych stawek od 2027 r. - projekt wymaga wcześniejszego przejścia pełnej ścieżki legislacyjnej i ogłoszenia ustawy.

Projekt nie ogranicza się zatem do technicznej korekty tabeli stawek akcyzy. Podwyżka ma być elementem polityki zdrowotnej, a dodatkowe dochody zostały powiązane ze zwiększeniem finansowania NFZ.

Uwagi, zastrzeżenia i ryzyka systemowe

Dla podatników i przedsiębiorców z branży alkoholowej problematyczne mogą być przede wszystkim:

• ryzyko legislacyjne - projekt znajduje się na etapie prac rządowych, dlatego ostateczne stawki i brzmienie przepisów mogą jeszcze ulec zmianie,
• ryzyko kosztowe - wzrost akcyzy zwiększy obciążenie podatkowe producentów, importerów i innych podmiotów rozliczających ten podatek,
• ryzyko cenowe - przedsiębiorcy będą musieli zdecydować, w jakiej części dodatkowe obciążenie zostanie przeniesione na ceny detaliczne,
• ryzyko związane z zapasami - moment wprowadzenia wyrobów do obrotu i powstania obowiązku akcyzowego może wpływać na wysokość obciążenia przy przejściu między stawkami,
• ryzyko dla polityki handlowej - zmiana może wymagać aktualizacji cenników, umów z odbiorcami oraz warunków dostaw obowiązujących na przełomie 2026 i 2027 r.,
• ryzyko mylnego traktowania dodatkowych wpływów jako odrębnej składki zdrowotnej - nadal chodzi o podatek akcyzowy, natomiast zwiększenie finansowania NFZ ma nastąpić przez odpowiednie podwyższenie dotacji budżetowej.

Dla branży najważniejsza będzie nie tylko ostateczna wysokość stawek, lecz także termin uchwalenia ustawy. Zmiana planowana od początku 2027 r. może wymagać odpowiednio wcześniejszego dostosowania cen, kontraktów i rozliczeń akcyzowych. Projekt pokazuje również zmianę w podejściu do samej konstrukcji akcyzy, tj. wpływy z podwyżki mają zostać wyraźnie powiązane z dodatkowym finansowaniem świadczeń zdrowotnych.