Zakończenie okresu przejściowego CBAM i wejście w fazę docelową - nowe obowiązki finansowe importerów

Zespół CASP

Uwagi ogólne

Z dniem 1 stycznia 2026 r. mechanizm CBAM wszedł w fazę docelową, kończąc okres przejściowy oparty głównie na obowiązkach sprawozdawczych. Dla importerów cementu, żelaza i stali, aluminium, nawozów, wodoru oraz energii elektrycznej oznacza to przejście od raportowania emisji wbudowanych do ich finansowego rozliczania.

Aktualność zagadnienia wynika z komunikatów administracji dotyczących importu po 31 marca 2026 r. Po tej dacie podmiot przekraczający próg 50 ton towarów CBAM rocznie, który nie złożył wniosku o status upoważnionego zgłaszającego CBAM w wymaganym terminie, może utracić możliwość kontynuowania importu do czasu uzyskania właściwego statusu. Mechanizm CBAM przestaje więc być wyłącznie obowiązkiem środowiskowo-sprawozdawczym, a staje się warunkiem prowadzenia określonej działalności importowej.

Charakter i cel nowych obowiązków

CBAM ma ograniczać ryzyko tzw. ucieczki emisji, czyli przenoszenia produkcji wysokoemisyjnej poza Unię Europejską w celu uniknięcia kosztów systemu EU ETS. W fazie docelowej importerzy będą zobowiązani do deklarowania emisji wbudowanych w sprowadzanych towarach oraz do umarzania odpowiedniej liczby certyfikatów CBAM.

Koszt emisji powinien zostać włączony do kalkulacji ceny importowanego towaru, podobnie jak należności celne, koszty transportu czy ryzyka kursowe. Importer będzie musiał pozyskiwać dane od producentów spoza UE, weryfikować ich poprawność, uwzględniać ewentualną cenę emisji zapłaconą w państwie trzecim oraz zabezpieczać środki na zakup certyfikatów.

Analiza kluczowych zmian normatywnych

Wejście CBAM w fazę docelową wiąże się z następującymi obowiązkami:

· obowiązek uzyskania statusu upoważnionego zgłaszającego CBAM - towary objęte mechanizmem będą mogły być importowane zasadniczo tylko przez podmiot posiadający właściwe upoważnienie albo przez pośredniego przedstawiciela celnego działającego w tym charakterze,

· przejście od raportowania do rozliczenia finansowego - importer nie ograniczy się już do składania kwartalnych sprawozdań, lecz będzie zobowiązany do nabywania i umarzania certyfikatów CBAM odpowiadających emisjom wbudowanym,

· znaczenie progu 50 ton - uproszczenie przewidziane dla mniejszych importerów nie zwalnia z bieżącego monitorowania masy netto towarów CBAM w skali roku. Przekroczenie progu może powodować konieczność wejścia w pełny reżim CBAM, także w odniesieniu do towarów przywiezionych wcześniej, 

· powiązanie CBAM z obsługą celną - status importera i dane dotyczące towarów CBAM będą weryfikowane w toku procedur celnych, co zwiększa ryzyko zatrzymania lub opóźnienia dostaw przy braku prawidłowego przygotowania.

Uwagi, zastrzeżenia i ryzyka systemowe

Z perspektywy importerów szczególnego znaczenia nabierają następujące ryzyka:

· ryzyko przerwania importu - brak statusu upoważnionego zgłaszającego CBAM po 31 marca 2026 r. może uniemożliwić dalsze sprowadzanie towarów objętych mechanizmem,

· ryzyko błędnej kalkulacji kosztów - certyfikaty CBAM będą realnym obciążeniem finansowym, które powinno zostać uwzględnione w polityce cenowej, umowach z kontrahentami oraz planowaniu marż,

· ryzyko zależności od danych dostawcy - importer będzie odpowiadał za rozliczenie emisji, choć znaczna część informacji technicznych będzie pochodziła od producentów spoza UE,

· ryzyko organizacyjne - prawidłowe wykonanie obowiązków wymaga współpracy działów zakupów, finansów, logistyki oraz obsługi celnej.

Kluczowe znaczenie ma nie samo formalne wdrożenie CBAM, lecz zachowanie zdolności do dalszego przywozu towarów po 31 marca 2026 r. Brak wniosku o status upoważnionego zgłaszającego CBAM może w praktyce wywołać skutek dalej idący niż sankcja finansowa, tj. czasowe zablokowanie importu. Przygotowanie do fazy docelowej powinno obejmować nie tylko sprawdzenie progu 50 ton, lecz także zabezpieczenie danych emisyjnych od dostawców, ocenę wpływu certyfikatów CBAM na marżę oraz dostosowanie umów z kontrahentami spoza Unii Europejskiej.