Windfall tax od paliw ciekłych - epizodyczna danina od nadzwyczajnych zysków

Zespół CASP

Uwagi ogólne

Parlament uchwalił 3 lipca 2026 r. ustawę o podatku od nadzwyczajnych zysków osiągniętych w okresie od marca do grudnia 2026 r. ze zbycia paliw ciekłych. Ustawa ma wejść w życie 1.8.2026 r. Nowa danina ma charakter epizodyczny i obejmuje zyski osiągnięte od 1 marca 2026 r. do 31 grudnia 2026 r. Jej adresatami są podmioty prowadzące na terytorium Polski działalność w zakresie wytwarzania paliw ciekłych albo obrotu paliwami ciekłymi na podstawie koncesji na obrót paliwami ciekłymi z zagranicą.

Ustawa jest reakcją na ponadprzeciętne marże osiągane na rynku paliw w 2026 r. Ustawodawca zakłada, że część zysków osiąganych w takich warunkach nie wynika z typowego rozwoju działalności, lecz z nadzwyczajnej sytuacji rynkowej i wzrostu marż.

Charakter i cel nowej daniny

Podatek od nadzwyczajnych zysków ma służyć przejęciu części ponadstandardowych korzyści osiągniętych przez sektor paliwowy. Nie obejmuje całych przychodów ze sprzedaży paliw, lecz wyłącznie nadwyżkę ponad poziom przychodów obliczony przy zastosowaniu marży referencyjnej.

Mechanizm opiera się na porównaniu wyników osiąganych w 2026 r. z marżą sprzedaży paliw ciekłych z 2025 r. Marża referencyjna odpowiada średniej marży sprzedaży paliw ciekłych w 2025 r., powiększonej o 20%. Jeżeli tak ustalona marża jest niższa niż 2%, przyjmuje się marżę referencyjną na poziomie 2%. Taki sam poziom stosuje się wobec podatników, którzy nie prowadzili odpowiedniej działalności w 2025 r.

Danina ma więc charakter nadzwyczajny, czasowy i sektorowy. Nie jest klasycznym podatkiem dochodowym, lecz odrębnym podatkiem od nadwyżki przychodów ustalonej według szczególnego wzoru.

Analiza kluczowych zmian normatywnych

Ustawa wiąże się z następującymi obowiązkami:

• określenie podatników - podatkiem objęte są podmioty wytwarzające paliwa ciekłe albo prowadzące obrót paliwami ciekłymi z zagranicą na podstawie właściwej koncesji,
• okresowy charakter daniny - rokiem podatkowym jest okres od 1.3.2026 r. do 31.12.2026 r., a nie pełny rok kalendarzowy,
• opodatkowanie nadwyżki przychodów - podstawę obliczenia podatku stanowi nadwyżka przychodów faktycznych ze zbycia paliw ciekłych ponad przychody hipotetyczne ustalone przy zastosowaniu marży referencyjnej,
• stawka 60% - podatek wynosi 60% podstawy jego obliczenia,
• uwzględnienie ceny rynkowej - przy ustalaniu przychodów i kosztów stosuje się zasadę ceny rynkowej, co ma znaczenie zwłaszcza przy transakcjach między podmiotami powiązanymi,
• miesięczne zaliczki - podatnicy mają obowiązek wpłacać zaliczki narastająco do 25. dnia miesiąca za miesiące poprzedzające,
• szczególne rozliczenie pierwszej zaliczki - zaliczka za okres od 1.3.2026 r. do 31.7.2026 r. ma zostać wpłacona w czterech równych częściach w terminach płatności zaliczek za miesiące od sierpnia do listopada 2026 r.,
• zeznanie roczne - podatnicy mają złożyć zeznanie o wysokości należnego podatku do 30.4.2027 r. za pomocą środków komunikacji elektronicznej,
• brak kosztu podatkowego - podatek od nadzwyczajnych zysków nie będzie stanowił kosztu uzyskania przychodów w PIT ani CIT.

Uwagi, zastrzeżenia i ryzyka systemowe

Dla podatników problematyczne mogą być przede wszystkim:

• ryzyko błędnego ustalenia marży referencyjnej - punkt odniesienia stanowią dane z 2025 r., które muszą zostać prawidłowo przypisane do sprzedaży paliw ciekłych,
• ryzyko kwalifikacji przychodów i kosztów - ustawa wymaga odrębnego ustalenia przychodów faktycznych, przychodów referencyjnych oraz kosztów związanych z tymi przychodami,
• ryzyko transakcji powiązanych - zastosowanie zasady ceny rynkowej oznacza konieczność weryfikacji rozliczeń wewnątrzgrupowych,
• ryzyko płynnościowe - pierwsza zaliczka obejmuje okres od marca do lipca 2026 r., ale jej ciężar zostaje rozłożony na kolejne terminy płatności,
• ryzyko sporu o instrumenty zabezpieczające - ustawa różnicuje skutki zrealizowanych wyników i wycen instrumentów pochodnych,
• ryzyko braku podatkowego odliczenia - danina nie może zostać rozliczona jako koszt uzyskania przychodów w podatku dochodowym.

Rozliczenie podatku będzie zależało przede wszystkim od jakości danych za 2025 r. i prawidłowego przypisania kosztów do sprzedaży paliw ciekłych. Spory mogą dotyczyć zwłaszcza marży referencyjnej, transakcji z podmiotami powiązanymi oraz sposobu ujęcia instrumentów zabezpieczających. Dla podatników istotny będzie także harmonogram zaliczek, ponieważ pierwsze rozliczenie obejmie okres od marca do lipca 2026 r., mimo że ustawa zacznie obowiązywać od 1 sierpnia 2026 r.