Prace nad Konwencją ONZ o międzynarodowej współpracy podatkowej wchodzą w kolejny etap

Zespół CASP

W dniu 13 sierpnia 2026 r. w siedzibie Organizacji Narodów Zjednoczonych w Nowym Jorku zakończyła się piąta sesja Międzyrządowego Komitetu Negocjacyjnego pracującego nad Ramową konwencją Narodów Zjednoczonych o międzynarodowej współpracy podatkowej (United Nations Framework Convention on International Tax Cooperation). Trwające od 3 sierpnia negocjacje stanowiły kolejny etap procesu rozpoczętego w 2025 r., którego celem jest wypracowanie do 2027 r. nowego wielostronnego instrumentu prawnego określającego zasady współpracy państw w sprawach podatkowych.

Prace nad Konwencją są prowadzone na podstawie mandatu udzielonego przez Zgromadzenie Ogólne ONZ. Ich założeniem jest stworzenie ram prawnych umożliwiających rozwój bardziej inkluzywnej i skutecznej międzynarodowej współpracy podatkowej. W odróżnieniu od wcześniejszych etapów negocjacji, które służyły przede wszystkim określeniu zakresu i konstrukcji przyszłych instrumentów, prace prowadzone w 2026 r. koncentrują się na technicznym opracowywaniu konkretnych postanowień. Podczas sierpniowej sesji państwa po raz pierwszy dyskutowały nad projektem przedstawiającym Konwencję jako kompletny instrument, obejmujący zarówno zobowiązania materialne, jak i rozwiązania instytucjonalne oraz mechanizmy służące jej przyszłemu wdrażaniu i rozwojowi.

Projekt Konwencji obejmuje szeroki zakres zagadnień związanych z międzynarodową polityką podatkową. Wśród nich znalazły się zasady sprawiedliwej alokacji praw do opodatkowania pomiędzy państwami, opodatkowanie osób o wysokich dochodach i majątku, przeciwdziałanie szkodliwym praktykom podatkowym oraz nielegalnym przepływom finansowym, a także wymiana informacji, wzajemna pomoc administracyjna i rozwiązywanie sporów podatkowych. Osobne miejsce zajmują kwestie budowania zdolności administracyjnych i pomocy technicznej, mające szczególne znaczenie dla państw rozwijających się. Projekt przewiduje również stworzenie struktury instytucjonalnej opartej m.in. na Konferencji Państw-Stron, która miałaby odpowiadać za wspieranie i okresową ocenę wdrażania Konwencji oraz rozwijanie kolejnych protokołów.

Istotną częścią sierpniowych negocjacji były również prace nad pierwszym z dwóch przygotowywanych równolegle protokołów, dotyczącym opodatkowania dochodów z usług transgranicznych w coraz bardziej cyfrowej i zglobalizowanej gospodarce. Projekt odnosi się m.in. do usług świadczonych drogą cyfrową i przewiduje rozwiązania umożliwiające państwu, z którego pochodzi określony dochód, wykonywanie praw do jego opodatkowania również w sytuacjach, w których usługodawca jest rezydentem innego państwa. W projekcie wyodrębniono m.in. automatyczne usługi cyfrowe, do których zaliczono takie rodzaje działalności jak reklama internetowa, platformy pośredniczące, wyszukiwarki, media społecznościowe, usługi chmurowe czy dostarczanie treści cyfrowych.

Drugim protokołem omawianym podczas sesji był projekt dotyczący zapobiegania i rozwiązywania międzynarodowych sporów podatkowych. Dokument ma stworzyć ramy pozwalające państwom i administracjom podatkowym ograniczać ryzyko powstawania sporów oraz sprawniej rozwiązywać te, które już wystąpiły. Projekt obejmuje rozwiązania dotyczące m.in. wzajemnego porozumiewania się administracji podatkowych, skoordynowanych uprzednich porozumień cenowych oraz mechanizmów cooperative compliance. Zakłada również możliwość koordynacji działań właściwych organów kilku państw w odniesieniu do transakcji lub struktur powodujących transgraniczne konsekwencje podatkowe.

Prace nad Konwencją mają istotne znaczenie z perspektywy rozwoju międzynarodowego prawa podatkowego. Dotychczas zasadnicza część globalnych standardów w tym obszarze była wypracowywana przede wszystkim w ramach OECD oraz OECD/G20 Inclusive Framework. Proces prowadzony przez ONZ tworzy dodatkowe forum negocjacji, w którym uczestniczyć mogą na równych zasadach wszystkie państwa członkowskie Organizacji Narodów Zjednoczonych. Szczególne znaczenie ma w tym kontekście udział państw rozwijających się, które od wielu lat wskazują na potrzebę większego uwzględnienia ich interesów przy kształtowaniu zasad podziału praw do opodatkowania w gospodarce międzynarodowej.

Z perspektywy polityki publicznej istotny jest również zakres projektowanej Konwencji. Jej przedmiotem nie jest pojedynczy instrument podatkowy, lecz stworzenie trwałych ram instytucjonalnych umożliwiających dalsze rozwijanie współpracy podatkowej. Projekt przewiduje możliwość przyjmowania kolejnych protokołów, okresowego przeglądu funkcjonowania Konwencji oraz powoływania organów odpowiedzialnych za jej wdrażanie. W efekcie negocjowany instrument może w przyszłości stanowić podstawę do podejmowania kolejnych wielostronnych inicjatyw podatkowych pod auspicjami ONZ.

Zakończenie piątej sesji nie oznacza zakończenia negocjacji. Proces został zaplanowany na lata 2025–2027, a w przyszłym roku przewidziano kolejne sesje Międzyrządowego Komitetu Negocjacyjnego. Ich rezultatem ma być przygotowanie ostatecznego tekstu Ramowej konwencji oraz dwóch pierwszych protokołów i przekazanie ich do rozpatrzenia przez Zgromadzenie Ogólne ONZ. Sierpniowa sesja stanowi jednak istotny etap tego procesu, ponieważ prace nad ogólną koncepcją nowego systemu międzynarodowej współpracy podatkowej coraz wyraźniej przechodzą w fazę negocjowania konkretnych rozwiązań prawnych.

Źródło w linku